Periyodik kontrol ve periyodik muayene rehberi: farklar, zorunluluklar ve kontrol listesi

Periyodik kontrol ile periyodik muayene arasındaki fark

İki kavram günlük dilde aynı anlamda kullanılsa da teknik olarak farklı şeyleri işaret eder. Periyodik kontrol, yönetmeliğin öngördüğü düzenli değerlendirme yükümlülüğünün adıdır; periyodik muayene ise bu yükümlülüğün yerine getirilmesi için sahada yapılan gözle muayene, fonksiyon denemesi ve ölçüm işlemlerinin bütünüdür.

Pratikte işletme açısından sonuç aynıdır: her iki kavram da ekipmanın güvenli kullanılabilir durumda olduğunun belgelenmesini gerektirir. Rapor, bir sonraki kontrol tarihini taşıdığı ve denetimlerde ibraz edildiği için kayıt düzeni kadar kontrolün kendisi de önemlidir.

Periyodik kontrol neden ve hangi ekipmanlar için zorunlu?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, EK-III bölümünde sayılan iş ekipmanlarının periyodik kontrolünün yapılmasını şart koşar. Amaç, ekipmandan doğan risklerin iş kazasına dönüşmeden önce yakalanmasıdır.

Yükümlülük işverene aittir: kontrolleri zamanında yaptırmak, raporları saklamak ve raporda belirtilen uygunsuzlukları gidermek işverenin sorumluluğundadır.

• Basınçlı kaplar: kompresör, hava tankı, hidrofor, genleşme tankı, kazanlar.
• Kaldırma ve iletme ekipmanları: vinç, caraskal, forklift, transpalet, asansör, konveyör.
• Tesisatlar: elektrik tesisatı, topraklama, paratoner, yangın ve havalandırma tesisatı.
• Raf, tezgâh ve iş makineleri: endüstriyel raflar, atölye tezgâhları, iş makineleri.

Periyodik kontrol süreleri nasıl belirlenir?

Süre, ekipman türüne göre değişir. İlgili standartta bir kontrol aralığı öngörülmüşse o süre esas alınır; öngörülmemişse birçok ekipman grubunda azami süre bir yıldır. Örneğin forklift ve vinç gibi kaldırma ekipmanlarında yaygın uygulama yıllık kontroldür.

Ağır kullanım, yüksek çevrim sayısı, aşındırıcı ortam veya üretici talimatı süreyi kısaltabilir. Plan yaparken standardı, üretici kılavuzunu ve önceki raporlardaki bulguları birlikte değerlendirmek gerekir.

Periyodik muayeneyi kim yapabilir?

Periyodik muayene, ekipman grubuna uygun branş ve yetkinliğe sahip, Bakanlık sisteminde kayıtlı yetkili kişilerce yapılır. Yetki kapsamı ekipman grubuna göre değişir; bir grupta yetkili olmak diğer grupları kapsamaz.

Kontrol öncesinde işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme onaylanır. Güncel düzenlemeye göre bu onay, kontrol hizmetinden en geç bir gün önce tamamlanmalıdır; aksi halde rapor denetimde eksik kabul edilebilir.

Muayene günü kontrol listesi

Aşağıdaki liste, kontrolün hızlı ve eksiksiz ilerlemesi için muayene gününden önce ve gün içinde izlenmesi gereken adımları özetler. Hazırlığı tamamlanmış bir sahada tek ekipmanın kontrolü belirgin biçimde kısa sürer.

• Ekipman envanterini ve önceki kontrol raporlarını paylaşın.
• İSG-KATİP sözleşmesinin onaylandığını kontrol öncesinde doğrulayın.
• Ekipmanların çalışır, temiz ve erişilebilir hale getirildiğinden emin olun.
• Ekipman etiketlerindeki seri no ve kapasite bilgilerinin okunabilir olduğunu kontrol edin.
• Gözle muayene, fonksiyon denemesi ve ölçüm/testler için saha planına uyum sağlayın.
• Rapordaki uygunsuzlukları kayıt altına alın ve düzeltmeleri planlayın.
• Güvenli çalışmayı etkileyen bir bulgu varsa ekipmanı düzeltme doğrulanana kadar durdurun.
• Raporu ve sonraki kontrol tarihini dosyanızdaki takvime işleyin.

En sık yapılan hatalar

Sahada en sık karşılaşılan sorun, kontrolün kendisinden çok kayıt tarafında yaşanır: sözleşme onayının gecikmesi, önceki raporların bulunamaması ve kontrol tarihlerinin takvimlenmemesi denetim gününde zaman kaybettirir.

Bir diğer yaygın hata, rapordaki uygunsuzluğun giderilip giderilmediğinin doğrulanmamasıdır. Düzeltme yapılmış olsa bile doğrulama kaydı yoksa aynı bulgu bir sonraki kontrolde tekrar gündeme gelir.